آنچه از دریاچه انتاریو و حواشی تازه آن می‌دانیم

فرارو- دونالد ترامپ، این بار سراغ یکی از دریاچه‌های بزرگ آمریکای شمالی رفت و یک پست او جنجال به پا کرد. دریاچه‌‌ای  که بیش از چهار قرن است انتاریو نام دارد و بخشی از مرز میان آمریکا و کانادا را تشکیل می‌دهد محل این مناقشه است. ترامپ روز پنجشنبه ۲۷ اوت با امضای یک فرمان اجرایی دستور داد نام این دریاچه در اسناد و سامانه‌های رسمی دولت آمریکا به دریاچه آمریکا تغییر کند. اما نکته این است که این اقدام او در میانه جنگ تجاری واشنگتن و اتاوا، بیش از آنکه یک تغییر جغرافیایی ساده باشد، رنگ و بوی سیاسی و نمادین دارد. 

به گزارش فرارو، فرمان ترامپ وزارت کشور آمریکا را موظف کرده است ظرف ۳۰ روز، نام این دریاچه را در سامانه اطلاعات نام‌های جغرافیایی آمریکا تغییر دهد و دستگاه‌های فدرال نیز از نام جدید در نقشه‌ها، اسناد و مکاتبات خود استفاده کنند. با این حال، این فرمان به معنای آن نیست که کانادا ملزم به پذیرش نام جدید باشد. درواقع  واشنگتن نمی‌تواند نامی را که دولت یا مردم کانادا برای بخش کانادایی این پهنه آبی استفاده می‌کنند، یک‌جانبه تغییر دهد. 

ترامپ نیز علت این اقدام را در چارچوب اختلافاتش با کانادا توضیح داده است. او پیش‌تر گفته بود آمریکا دیگر انتظار ندارد با استان انتاریو تجارت عمیقی داشته باشد و تغییر نام در شرایطی مطرح شد که جنگ تجاری دو کشور تشدید شده است. دولت ترامپ در روزهای اخیر تعرفه ۵۰ درصدی بر حدود ۲۰ میلیارد دلار کالای کانادایی اعمال کرده و کانادا نیز در واکنش، تعرفه‌های تلافی‌جویانه بر کالاهای آمریکایی وضع کرده است. 

واکنش کانادا: همیشه دریاچه انتاریو خواهد بود

واکنش کانادا به تصمیم ترامپ نیز به سرعت فضای رسانه‌ای را ملتهب کرد.  مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، تاکید کرد که این دریاچه همچنان در کانادا «Lake Ontario» نامیده خواهد شد. کارنی یادآوری کرد که این نام بیش از ۴۰۰ سال قدمت دارد و حتی از تشکیل کشور کانادا و اعلام استقلال آمریکا قدیمی‌تر است. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که کانادایی‌ها واقعیت را همان‌طور که هست می‌نامند: دریاچه انتاریو؛ دیروز، امروز و همیشه. 

داگ فورد، نخست‌وزیر انتاریو نیز اقدام ترامپ را بیشتر حرف و حدیث توصیف کرد و خواستار کاهش تنش و بازگشت دو کشور به میز مذاکره شد. به گفته او، جنگ تجاری در نهایت به هر دو کشور آسیب می‌زند. 

در واقع مسئله فقط یک اسم نیست. نام انتاریو به تاریخ بومی منطقه بازمی‌گردد و بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، از واژه‌ای در زبان هورون‌ها گرفته شده که به دریاچه آب‌های درخشان اشاره دارد. حتی استان انتاریو که در سال ۱۸۶۷ شکل گرفت، نام خود را از همین دریاچه گرفته است. بنابراین تغییر نام از نگاه کانادا تنها تغییر یک برچسب روی نقشه نیست؛ نوعی دست‌اندازی نمادین به بخشی از تاریخ و هویت جغرافیایی این کشور تلقی می‌شود. 

اما دریاچه انتاریو دقیقا کجاست؟ 

این دریاچه در شرقی‌ترین بخش مجموعه پنج دریاچه بزرگ آمریکای شمالی قرار گرفته است؛ مجموعه‌ای که شامل سوپریور، میشیگان، هورون، ایری و انتاریو است. دریاچه انتاریو در شمال و غرب به استان انتاریو در کانادا و در جنوب و شرق به ایالت نیویورک آمریکا محدود می‌شود. در واقع، مرز رسمی آمریکا و کانادا از میان این دریاچه عبور می‌کند. 

انتاریو از نظر مساحت، کوچک‌ترین دریاچه از پنج دریاچه بزرگ است؛ مساحت سطحی آن حدود ۷۵۴۰ مایل مربع، معادل نزدیک به ۱۹۵۰۰ کیلومتر مربع است. طول آن حدود ۳۱۱ کیلومتر و بیشترین عرض آن حدود ۸۵ کیلومتر است. با این حال، کوچک بودن سطح آن نباید باعث شود اهمیتش دست‌کم گرفته شود؛ این دریاچه یکی از مهم‌ترین حلقه‌های اتصال شبکه عظیم آبی آمریکای شمالی به اقیانوس اطلس است. 

آب دریاچه انتاریو عمدتا از طریق رودخانه نیاگارا از دریاچه ایری وارد آن می‌شود و از سوی دیگر از طریق رودخانه سن‌لوران به سمت اقیانوس اطلس جریان پیدا می‌کند. همین موقعیت باعث شده انتاریو عملا  یکی از دروازه‌های شرقی سامانه دریاچه‌های بزرگ – رودخانه سن‌لوران باشد. این سامانه‌ای است که برای انتقال کالا میان منطقه صنعتی آمریکای شمالی و اقیانوس اطلس اهمیت حیاتی دارد. 

یک دریاچه، یک مرز و یک مسیر تجاری

اهمیت ژئوپلیتیک دریاچه انتاریو زمانی روشن‌تر می‌شود که به شهرهای اطراف آن نگاه کنیم. تورنتو، پرجمعیت‌ترین شهر کانادا، در ساحل شمالی آن قرار گرفته و در سوی آمریکایی نیز شهرهایی مانند روچستر و دیگر مراکز ساحلی نیویورک به این دریاچه متصل هستند. به تعبیر آسوشیتدپرس، این پهنه آبی عملا  میان تورنتو و بخش‌هایی از ایالت نیویورک قرار گرفته و مرز دو کشور را شکل می‌دهد. 

از همین رو دریاچه انتاریو فقط یک جاذبه طبیعی نیست. آن بخشی از زیرساخت اقتصادی آمریکای شمالی است. سامانه دریاچه‌های بزرگ تقریبا ۲۰ درصد آب شیرین سطحی جهان را در خود جای داده و مبنای میلیاردها دلار فعالیت اقتصادی است. این مجموعه همچنین آب آشامیدنی میلیون‌ها آمریکایی و کانادایی را تامین می‌کند و یک‌چهارم جمعیت کانادا از آب دریاچه‌های بزرگ برای آب شرب استفاده می‌کنند. 

از نظر اقتصادی نیز منطقه دریاچه‌های بزرگ اهمیتی فراتر از مرزهای دو کشور دارد. دولت کانادا می‌گوید حوزه دریاچه‌های بزرگ و حوضه آبریز آن حدود ۳۰ درصد از مجموع فعالیت اقتصادی کانادا و آمریکا را دربر می‌گیرد؛ رقمی که نشان می‌دهد هرگونه اختلال جدی در مناسبات این منطقه می‌تواند مستقیما  بر صنعت، انرژی، کشاورزی، حمل‌ونقل و زنجیره تأمین دو کشور اثر بگذارد. 

اهمیت دریاچه انتاریو البته به تجارت محدود نمی‌شود. موقعیت آن در انتهای شرقی دریاچه‌های بزرگ، این پهنه آبی را به بخشی از مسیر دسترسی آمریکای شمالی به اقیانوس اطلس تبدیل کرده است. دولت ترامپ نیز در فرمان تغییر نام، دقیقا بر همین سابقه تاکید کرده و دریاچه را بخشی از مسیر تاریخی تجارت، جابه‌جایی کالا، استقرار نظامی و توسعه صنعتی آمریکا دانسته است. کاخ سفید همچنین به نقش بنادر و حمل‌ونقل دریاچه‌های بزرگ در انتقال موادی مانند سنگ‌آهن، سنگ آهک، زغال‌سنگ و محصولات کشاورزی اشاره کرده است. 

بنابراین، تصمیم ترامپ را نمی‌توان صرفا  یک شوخی جغرافیایی یا بازی با اسامی دانست. این اقدام در امتداد مجموعه‌ای از سیاست‌های نمادین دولت او قرار می‌گیرد؛ از تغییر نام خلیج مکزیک به «خلیج آمریکا» گرفته تا بازگرداندن نام «مک‌کینلی» به کوه دنالی. در مورد دریاچه انتاریو، اما یک تفاوت مهم وجود دارد: این بار نام مورد مناقشه روی یک پهنه آبی مشترک میان دو کشور قرار گرفته است. 

در نتیجه، اگرچه آمریکا می‌تواند در اسناد رسمی خودش از نام دریاچه آمریکا  استفاده کند، این تصمیم به‌خودی‌خود نام تاریخی دریاچه را در کانادا یا در سطح بین‌المللی تغییر نمی‌دهد. حتی نهادهای بین‌المللی نیز الزاما  از نام تعیین‌شده توسط یک دولت پیروی نمی‌کنند و در مورد آبراه‌های مشترک، نام‌گذاری اساسا موضوعی پیچیده‌تر از تغییر یک مدخل در سامانه جغرافیایی یک کشور است. 

درنهایت دعوا بر سر نام دریاچه انتاریو  نشان می‌دهد که در روابط پرتنش آمریکا و کانادا، حتی یک نام جغرافیایی قدیمی هم می‌تواند به ابزار فشار سیاسی و نمادی از رقابت بر سر حاکمیت، هویت و قدرت تبدیل شود.